Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, Borsa İstanbul bünyesinde hizmet veren, sermaye piyasası araçları üzerine düzenlenmiş vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçlarının elektronik ortamda alınıp satılabildiği, kaldıraçlı bir piyasadır.Vadeli İşlem Sözleşmeleri, sözleşmenin taraflarına, standartlaştırılmış miktar ve kalitedeki bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi, belirlenen ileri bir tarihte, bugünden üzerinde anlaşılan fiyattan alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, düşük teminat ve çift yönlü işlem açabilme avantajının yanı sıra, yatırımcılara ürün çeşitliliği ile farklı portföy oluşturma ve riskten korunma imkanı vermektedir.

VİOP' ta BIST - 30, USD, Euro, EUR/USD çapraz kuru, altın, Dolar / ONS altın, buğday, pamuk, enerji, pay senedi vadeli işlem sözleşmeleri ve opsiyonlar işlem görmektedir.

• Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmeleri Hangileridir?

  Vadeli İşlem Sözleşmeleri

  Pay	Eregl, Isctr, vb.
  Endeks	BİST30
  Döviz	USDTRY, EURTRY, EURUSD, RUBTRY, CNH/TRY
  Kıymetli Maden	Gram Altın, Dolar/Ons
  Emtia	Ege pamuk, Anadolu Kırmızı Sert Buğday, Makarnalık Buğday
  Enerji	Baz Yük Elektrik
  Yabancı Endeks	Sasx10
  Metal	Hurda Metal
  Borsa Yatırım Fonu	FTSE İstanbul Bono FBIST Borsa Yatırım Fonu
  Gecelik Repo	Aylık Gecelik Repo Oranı, Üç Aylık Gecelik Repo Oranı

  BİST30, USDTRY, EURUSD ve altın yatırımcıların yoğun ilgi gösterdiği sözleşmeler arasındadır.

  Opsiyon Sözleşmeleri

  Pay	GARAN, AKBNK,  …
  Endeks	BIST 30, MINI BIST 30
  Döviz	Dolar TL

• Avantaj & Riskler

  Avantajlar

   

  Riskten korunma(Hedge); Vadeli işlemler sözleşmeleri üretici, ithalatçı, ihracatçı, yatırımcı ve tüm reel sektör için faiz, kur, fiyat riskine karşı korunma imkanı sağlar.

  Yüksek likitide

  Kaldıraç imkanı; VİOP'da kaldıraç etkisi ile yatırımcıya pozisyon büyüklüğü kadar yatırım yapmadan, (sadece belirlenen oranda ödenen başlangıç teminatı ile) kredili alış ve açığa satış işlemlerinde olduğu büyük pozisyonlar alınabilmesine imkan verilmektedir.

  Vergi Avantajı; VİOP’da işlem gören pay senedi ve endekslerine dayalı sözleşmelerden elde edilen değer artış kazançlarına %0 stopaj uygulaması halen devam etmektedir.

  Portföy çeşitlendirme; VİOP'da bulunan sözleşmeler portföy yöneticilerine, portföylerini çeşitlendirme ve risklerini etkin bir şekilde alternatif yatırım araçlarına dağıtma imkanı sunmaktadır.

  Çift yönlü işlem; Yükselen piyasada kazanç sağlanabileceği gibi düşüş piyasasından da gelir elde edebilir.

  Açığa satış; VIOP’ ta açığa satış işlemleri hisse senetlerine nazaran daha az maliyetli ve kolaydır. Açığa satışınıza karşılık ödünç bulmanız gerekmez ve taşıma maliyeti yoktur

  Gün içi karla işlem yapma; Gün içinde elde edilen karlar ile pozisyon artırılabilir.

  Teminatın nemalanması;  Takasbank’ da nakitiniz pozisyonda dahi olsanız nemalanmaya devam eder.

  Karşı taraf riski; Takasbank alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı konumundadır. İşlemler Takasbank garantisindedir.

  Riskler

   

  Yüksek kaldıraç oranı

  Yüksek oynaklık

• Terimler

  Kaldıraç: Kaldıraç (Leverage), Yatırdığınız sermayenin üzerinde bir pozisyonun kar ya da zararına ortak olmaktır. Hesabınızdaki teminatın ile daha büyük pozisyon alabilmenizi sağlar. Kaldıraç oranı, kontratın fiyatına ve borsanın belirlediği teminata göre değişiklik göstermektedir.

  Örnek Kaldıraç Hesaplama yöntemi;

  Endeks:

  Endeks Fiyatı: 130.000,

  Pozisyon büyüklüğü 13.000 Teminat; 1150 TL  Kaldıraç Oranı: 13.000/1150; 1:11.30

  Güncel teminat oranlarına ulaşmak için tıklayınız.

  Pozisyon büyüklüğü: Her bir sözleşme için ne kadarlık pozisyon aldığınızı gösterir. Büyüklük fiyat hareketlerine göre değişir.

  Uzun(Long) Pozisyon: Dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyat üzerinden teslim alma hak ve yükümlülüğüne sahip olan taraftır.

  Kısa(Short) Pozisyon: Dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyat üzerinden teslim etmekle yükümlü olan taraftır.

  Başlangıç Teminatı: Bir vadeli işlem sözleşmesi pozisyonu alındığında veya alınmadan önce, pozisyon için takas merkezine yatırılması gereken teminattır. SPAN portföy teminatlandırma yöntemi kullarak belirlenir.

  Sürdürme Teminatı:  Başlangıç teminatının % 100’üdür.

  Fiziki Teslimat Teminatı: Fiziki teslimatlı vadeli işlem sözleşmelerinde takas yükümlülükleri ,T+3 günü 16:30, tamamlanıncaya kadar  takas bankın blokeye aldığı teminattır.

  Açık Pozisyon: Bir sözleşmede, ters işlemle kapatılmamış uzun veya kısa pozisyon sayısıdır. (Her uzun pozisyon karşısında bir kısa pozisyon olduğundan, uzun veya kısa pozisyonların birini hesaba katmak yeterli olmaktadır)

• Teminat Tutarları
  Teminat tutarı 1 sözleşme başına yatırılması gereken nakit tutarı göstermektedir.  Teminat tutarı Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası’nda işlem gören sözleşmeler için sözleşme başına bulundurulması gereken nakit teminat tutarıdır. Teminat tutarları Takasbank tarafından belirlenmekte ve belirli periyotlarda güncellenmektedir. Güncel teminat tutarları için müşteri temsilciniz ile iletişime geçebilirsiniz.
• Emir Türleri
  • Limit emir
  • Piyasa emri
  • Piyasadan limite
    • Kalanı pasife yaz
    • Gerçekleşmezse iptal et
    • Kalanı iptal et

  Hisse senedi işlemlerinden farklı olarak şartlı emir verilebilmektedir. (Stop emri)

• Bilinmesi Gerekenler

  Kaldıraç Etkisi: Vadeli piyasalar yatırımcılara küçük miktarda yatırımla büyük miktarlı pozisyon alma imkanı sağlar. Kaldıraç, endeks kontratlarında yaklaşık 1/12, döviz kontratlarında 1/20’dir.

  Teminat Tamamlama Çağrısı: Seans kapanışından sonra vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine ait gün sonu uzlaşma fiyatları belirlenir ve tüm hesaplar güncellenir. Toplam teminat, sürdürme teminatı tutarının altına düşen veya  nakit teminat açığı oluşan hesaplar için ilgili üyelere «teminat tamamlama çağrısı» yapılır. Üyeler teminat tamamlama yükümlülüklerini T+1 günü en geç 15:00 ‘a kadar yerine getirmek zorundadır.

  Vadeli Piyasalarda Açık Pozisyon Kavramı: Vadeli piyasalarda, herhangi bir dayanak varlığa bağlı bir türev ürünün yeni açılan bir vadesinde ilk anda açık pozisyon sayısı 0 (sıfır) ‘dır. Vade sonunda ise eğer kapatılmamış pozisyon varsa bunlar vade sonu uzlaşma fiyatıyla borsa tarafından kapatılır. Vadeli piyasalarda açık pozisyon sayısı en az işlem hacmi kadar önemlidir.

  Fiyat	Hacim	Açık Pozisyon	Piyasa
  Yukarı	Artıyor	Artıyor	Yukarı doğru güçlü
  Yukarı	Azalıyor	Azalıyor	Yukarı doğru zayıf
  Aşağı	Artıyor	Artıyor	Aşağı doğru güçlü
  Aşağı	Azalıyor	Azalıyor	Aşağı doğru zayıf

  Vade Sonu: Sözleşmelerde vade sonları BIST tarafından belirlenmektedir. Vade sonuna kadar kapatılmamış sözleşmeler o günkü uzlaşma fiyatı ile otomatik olarak kapatılır.

• VİOP Seans Saatleri

  Sözleşmeler	Seans Saatleri	Öğle Arası
  Pay Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmeleri	09:30-18:10	YOK
  Endeks Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmeleri	09:30-18:15	YOK
  Diğer Sözleşmeler	09:30-18:15	YOK

• VİOP İşlem Platformları

  Gedik Trader

  Gedik Yatırım Genel müdürlük ve Şubeleri

  Data sağlayıcılar

• Vadeli İşlem Örnekleri

  Fiyatın Yükselmesini Öngörerek Alım (Uzun Pozisyon) Yapma

  Yakın vade Endeks 30 sözleşmesinde(F_XU030) fiyat 90.000 olsun.

  Önümüzdeki dönemde bu fiyatın yükseleceğini düşünen bir yatırımcı 835 TL yatırarak bir sözleşme uzun pozisyon alır.

  Haziran ayında pozisyon 92.000 fiyattan kapatılsın.

  Sözleşme büyüklüğü=(90000/1000)100 = 9000 TL

  Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*100* Sözleşme adedi

  Kar/Zarar=(92.000-90.000)*100*1 = 200 TL

  Yüzde Kazanç: 200/835 = %24

   

  Fiyatın Düşmesini Öngörerek Satış (Kısa Pozisyon) Yapma

  Yakın vade Dolar/TL sözleşmesinde( F_TRYUSD06) fiyat 3,5000 olsun.

  Önümüzdeki dönemde bu fiyatın düşeceğini düşünen bir yatırımcı 160 TL yatırarak bir sözleşme kısa pozisyon alır.

  Haziran ayında pozisyon 3.4770 fiyattan kapatılsın.

  Sözleşme büyüklüğü = 1000 $ dır.

  Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*1000* Sözleşme adedi

  Kar/Zarar=(3.5000-3.4770)*1000*1 = 23 TL

  Yüzde Kazanç:23/140 = %15

  Fiziki Teslimat/Uzun Pozisyon

  Yakın vade AKBNK sözleşmesinde( F_AKBNK) fiyat 7.40 olsun.

   Önümüzdeki dönemde bu fiyatın düşmeyeceğini düşünen bir yatırımcı 90 TL yatırarak bir sözleşme uzun pozisyon alır.

  Pozisyon 8.00 fiyattan kapatılsın.

  Sözleşme büyüklüğü=100 Paydır.

  Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*100* Sözleşme adedi

  Kar/Zarar=(8.00-7.40)*100*1= 60 TL

  Yüzde Kazanç:60/90=%67

  Vadenin son işlem günü pozisyon kapatılmadığı takdirde fiziki teslimata gidilir.

  T+1 günü; sözleşme büyüklüğü kadar pay hesaba geçer(100 adet AKBNK hissesi). Aynı gün bu hisseler Pay piyasasında satılarak T+3 gününe takas yükümlülüğü tamamlanmış olur.

   

  Fiziki Teslimat / Kısa Pozisyon

  Yakın vade GARAN sözleşmesinde( F_GARAN) fiyat 7,30 olsun.

  Önümüzdeki dönemde bu fiyatın düşeceğini düşünen bir yatırımcı 95 TL yatırarak bir sözleşme kısa pozisyon alır.

  Pozisyonun 7,00 fiyattan kapatılsın.

  Sözleşme büyüklüğü=100 Paydır.

  Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*100* Sözleşme adedi

  Kar/Zarar=(7.30-7.00)*100*1= 30 TL

  Yüzde Kazanç:30/95 = %32

  Vadenin son işlem günü pozisyon kapatılmadığı takdirde fiziki teslimata gidilir.

  T+1 günü; sözleşme büyüklüğü kadar pay (100 adet GARAN hissesi) alışı yapılarak T+3 gününe takas yükümlülüğü tamamlanmış olur.