Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, Borsa İstanbul bünyesinde hizmet veren, sermaye piyasası araçları üzerine düzenlenmiş vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçlarının elektronik ortamda alınıp satılabildiği, kaldıraçlı bir piyasadır.Vadeli İşlem Sözleşmeleri, sözleşmenin taraflarına, standartlaştırılmış miktar ve kalitedeki bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi, belirlenen ileri bir tarihte, bugünden üzerinde anlaşılan fiyattan alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, düşük teminat ve çift yönlü işlem açabilme avantajının yanı sıra, yatırımcılara ürün çeşitliliği ile farklı portföy oluşturma ve riskten korunma imkanı vermektedir.

VİOP' ta BIST - 30, USD, Euro, EUR/USD çapraz kuru, altın, Dolar / ONS altın, buğday, pamuk, enerji, pay senedi vadeli işlem sözleşmeleri ve opsiyonlar işlem görmektedir.

  • Vadeli İşlem Sözleşmeleri

    Pay Eregl, Isctr, vb.
    Endeks BİST30
    Döviz USDTRY, EURTRY, EURUSD, RUBTRY, CNH/TRY
    Kıymetli Maden Gram Altın, Dolar/Ons
    Emtia Ege pamuk, Anadolu Kırmızı Sert Buğday, Makarnalık Buğday
    Enerji Baz Yük Elektrik
    Yabancı Endeks Sasx10
    Metal Hurda Metal
    Borsa Yatırım Fonu FTSE İstanbul Bono FBIST Borsa Yatırım Fonu
    Gecelik Repo Aylık Gecelik Repo Oranı, Üç Aylık Gecelik Repo Oranı

    BİST30, USDTRY, EURUSD ve altın yatırımcıların yoğun ilgi gösterdiği sözleşmeler arasındadır.

    Opsiyon Sözleşmeleri

    Pay GARAN, AKBNK,  …
    Endeks BIST 30, MINI BIST 30
    Döviz Dolar TL
  • Avantaj & Riskler

    Avantajlar

     

    Riskten korunma(Hedge); Vadeli işlemler sözleşmeleri üretici, ithalatçı, ihracatçı, yatırımcı ve tüm reel sektör için faiz, kur, fiyat riskine karşı korunma imkanı sağlar.

    Yüksek likitide

    Kaldıraç imkanı; VİOP'da kaldıraç etkisi ile yatırımcıya sözleşmenin değeri kadar yatırım yapmadan, (sadece belirlenen oranda ödenen başlangıç teminatı ile) kredili alış ve açığa satış işlemlerinde olduğu büyük pozisyonlar alınabilmesine imkan verilmektedir.

    Vergi Avantajı; VİOP’da işlem gören pay senedi ve endekslerine dayalı sözleşmelerden elde edilen değer artış kazançlarına %0 stopaj uygulaması halen devam etmektedir.

    Portföy çeşitlendirme; VİOP'da bulunan sözleşmeler portföy yöneticilerine, portföylerini çeşitlendirme ve risklerini etkin bir şekilde alternatif yatırım araçlarına dağıtma imkanı sunmaktadır.

    Çift yönlü işlem; Yükselen piyasada kazanç sağlanabileceği gibi düşüş piyasasından da gelir elde edebilir.

    Açığa satış; VIOP’ ta açığa satış işlemleri hisse senetlerine nazaran daha az maliyetli ve kolaydır. Açığa satışınıza karşılık ödünç bulmanız gerekmez ve taşıma maliyeti yoktur

    Gün içi karla işlem yapma; Gün içinde elde edilen karlar ile pozisyon artırılabilir.

    Teminatın nemalanması;  Takasbank’ da nakitiniz pozisyonda dahi olsanız nemalanmaya devam eder.

    Karşı taraf riski; Takasbank alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı konumundadır. İşlemler Takasbank garantisindedir.

    Riskler

     

    Yüksek kaldıraç oranı

    Yüksek oynaklık

  • Terimler

    Kaldıraç: Kaldıraç (Leverage), Yatırdığınız sermayenin üzerinde bir pozisyonun kar ya da zararına ortak olmaktır. Hesabınızdaki teminatın ile daha büyük pozisyon alabilmenizi sağlar. Kaldıraç oranı, kontratın fiyatına ve borsanın belirlediği teminata göre değişiklik göstermektedir.

    Örnek Kaldıraç Hesaplama yöntemi;

    Endeks:

    Endeks Fiyatı: 130.000,

    Pozisyon büyüklüğü 13.000 Teminat; 900 TL  Kaldıraç Oranı: 13.000/1025; 12,7

    Pozisyon büyüklüğü: Her bir sözleşme için ne kadarlık pozisyon aldığınızı gösterir. Büyüklük fiyat hareketlerine göre değişir.

     

    Uzun(Long) Pozisyon: Dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyat üzerinden teslim alma hak ve yükümlülüğüne sahip olan taraftır.

    Kısa(Short) Pozisyon: Dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyat üzerinden teslim etmekle yükümlü olan taraftır.

    Başlangıç Teminatı: Bir vadeli işlem sözleşmesi pozisyonu alındığında veya alınmadan önce, pozisyon için takas merkezine yatırılması gereken teminattır. SPAN portföy teminatlandırma yöntemi kullarak belirlenir.

    Sürdürme Teminatı:  Başlangıç teminatının % 100’üdür.

    Fiziki Teslimat Teminatı: Fiziki teslimatlı vadeli işlem sözleşmelerinde takas yükümlülükleri ,T+3 günü 16:30, tamamlanıncaya kadar  takas bankın blokeye aldığı teminattır.

    Açık Pozisyon: Bir sözleşmede, ters işlemle kapatılmamış uzun veya kısa pozisyon sayısıdır. (Her uzun pozisyon karşısında bir kısa pozisyon olduğundan, uzun veya kısa pozisyonların birini hesaba katmak yeterli olmaktadır)

  • Teminat Tutarları
    Teminat tutarı 1 sözleşme başına yatırılması gereken nakit tutarı göstermektedir.  Teminat tutarı Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası’nda işlem gören sözleşmeler için sözleşme başına bulundurulması gereken nakit teminat tutarıdır. Teminat tutarları Takasbank tarafından belirlenmekte ve belirli periyotlarda güncellenmektedir. Güncel teminat tutarları için müşteri temsilciniz ile iletişime geçebilirsiniz.
  • Emir Türleri
    • Limit emir
    • Piyasa emri
    • Piyasadan limite
      • Kalanı pasife yaz
      • Gerçekleşmezse iptal et
      • Kalanı iptal et

    Hisse senedi işlemlerinden farklı olarak şartlı emir verilebilmektedir. (Stop emri)

  • Bilinmesi Gerekenler

    Kaldıraç Etkisi: Vadeli piyasalar yatırımcılara küçük miktarda yatırımla büyük miktarlı pozisyon alma imkanı sağlar. Kaldıraç, endeks kontratlarında yaklaşık 1/12, döviz kontratlarında 1/20’dir.

    Teminat Tamamlama Çağrısı: Seans kapanışından sonra vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine ait gün sonu uzlaşma fiyatları belirlenir ve tüm hesaplar güncellenir. Toplam teminat, sürdürme teminatı tutarının altına düşen veya  nakit teminat açığı oluşan hesaplar için ilgili üyelere «teminat tamamlama çağrısı» yapılır. Üyeler teminat tamamlama yükümlülüklerini T+1 günü en geç 15:00 ‘a kadar yerine getirmek zorundadır.

    Vadeli Piyasalarda Açık Pozisyon Kavramı: Vadeli piyasalarda, herhangi bir dayanak varlığa bağlı bir türev ürünün yeni açılan bir vadesinde ilk anda açık pozisyon sayısı 0 (sıfır) ‘dır. Vade sonunda ise eğer kapatılmamış pozisyon varsa bunlar vade sonu uzlaşma fiyatıyla borsa tarafından kapatılır. Vadeli piyasalarda açık pozisyon sayısı en az işlem hacmi kadar önemlidir.

    Fiyat Hacim Açık Pozisyon Piyasa
    Yukarı Artıyor Artıyor Yukarı doğru güçlü
    Yukarı Azalıyor Azalıyor Yukarı doğru zayıf
    Aşağı Artıyor Artıyor Aşağı doğru güçlü
    Aşağı Azalıyor Azalıyor Aşağı doğru zayıf

    Vade Sonu: Sözleşmelerde vade sonları BIST tarafından belirlenmektedir. Vade sonuna kadar kapatılmamış sözleşmeler o günkü uzlaşma fiyatı ile otomatik olarak kapatılır.

  • VİOP Seans Saatleri
    Sözleşmeler Seans Saatleri Öğle Arası
    Pay Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmeleri 09:30-18:10 YOK
    Endeks Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmeleri 09:30-18:15 YOK
    Diğer Sözleşmeler 09:30-18:15 YOK
  • VİOP İşlem Platformları

    Gedik Trader

    Gedik Yatırım Genel müdürlük ve Şubeleri

    Data sağlayıcılar

  • Vadeli İşlem Örnekleri

    Fiyatın Yükselmesini Öngörerek Alım (Uzun Pozisyon) Yapma

    Yakın vade Endeks 30 sözleşmesinde(F_XU030) fiyat 90.000 olsun.

    Önümüzdeki dönemde bu fiyatın yükseleceğini düşünen bir yatırımcı 835 TL yatırarak bir sözleşme uzun pozisyon alır.

    Haziran ayında pozisyon 92.000 fiyattan kapatılsın.

    Sözleşme büyüklüğü=(90000/1000)100 = 9000 TL

    Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*100* Sözleşme adedi

    Kar/Zarar=(92.000-90.000)*100*1 = 200 TL

    Yüzde Kazanç: 200/835 = %24

     

    Fiyatın Düşmesini Öngörerek Satış (Kısa Pozisyon) Yapma

    Yakın vade Dolar/TL sözleşmesinde( F_TRYUSD06) fiyat 3,5000 olsun.

    Önümüzdeki dönemde bu fiyatın düşeceğini düşünen bir yatırımcı 160 TL yatırarak bir sözleşme kısa pozisyon alır.

    Haziran ayında pozisyon 3.4770 fiyattan kapatılsın.

    Sözleşme büyüklüğü = 1000 $ dır.

    Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*1000* Sözleşme adedi

    Kar/Zarar=(3.5000-3.4770)*1000*1 = 23 TL

    Yüzde Kazanç:23/140 = %15

    Fiziki Teslimat/Uzun Pozisyon

    Yakın vade AKBNK sözleşmesinde( F_AKBNK) fiyat 7.40 olsun.

     Önümüzdeki dönemde bu fiyatın düşmeyeceğini düşünen bir yatırımcı 90 TL yatırarak bir sözleşme uzun pozisyon alır.

    Pozisyon 8.00 fiyattan kapatılsın.

    Sözleşme büyüklüğü=100 Paydır.

    Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*100* Sözleşme adedi

    Kar/Zarar=(8.00-7.40)*100*1= 60 TL

    Yüzde Kazanç:60/90=%67

    Vadenin son işlem günü pozisyon kapatılmadığı takdirde fiziki teslimata gidilir.

    T+1 günü; sözleşme büyüklüğü kadar pay hesaba geçer(100 adet AKBNK hissesi). Aynı gün bu hisseler Pay piyasasında satılarak T+3 gününe takas yükümlülüğü tamamlanmış olur.

     

    Fiziki Teslimat / Kısa Pozisyon

    Yakın vade GARAN sözleşmesinde( F_GARAN) fiyat 7,30 olsun.

    Önümüzdeki dönemde bu fiyatın düşeceğini düşünen bir yatırımcı 95 TL yatırarak bir sözleşme kısa pozisyon alır.

    Pozisyonun 7,00 fiyattan kapatılsın.

    Sözleşme büyüklüğü=100 Paydır.

    Kar/Zarar=(Satış Fiyatı-Alış Fiyatı)*100* Sözleşme adedi

    Kar/Zarar=(7.30-7.00)*100*1= 30 TL

    Yüzde Kazanç:30/95 = %32

    Vadenin son işlem günü pozisyon kapatılmadığı takdirde fiziki teslimata gidilir.

    T+1 günü; sözleşme büyüklüğü kadar pay (100 adet GARAN hissesi) alışı yapılarak T+3 gününe takas yükümlülüğü tamamlanmış olur.